Lich-su

Nhìn lại đoạn đường đã đi

Kể từ ngày khai trương (22/9/2012) đến nay, trang mạng truongdongha.com đã có mặt được gần 2 năm. Trong thời gian qua, độc giả xa gần, quen lạ đã ghé thăm, động viên, góp bài, góp ý xây dựng. Ban biên tập xin có lời cảm ơn, mong sẽ nhận được sự quan tâm và tình cảm mọi người trong thời gian tới.
Nhân dịp đón xuân Quý Tỵ và nhìn lại đoạn đường vừa đi qua, ban biên tập xin “CHÚC MỪNG NĂM MỚI” đến mọi người và xin có đôi lời tâm tình:

1- Ban biên tập là một số cựu học sinh khóa 6 trường trung học Đông Hà, tỉnh Quảng Trị trước năm 1972, nay tuổi đã U60. Qua cuộc hội ngộ liên trường Bán Công, Đắc Lộ, Công Lập, Bồ Đề – những trường ở Đông Hà trước năm 1972 – tổ chức ngày 22/6/2012 tại Đông Hà, tình sư đệ, tình đồng môn trỗi dậy mạnh mẽ trong lòng mỗi người từ muôn nơi về dự họp mặt.
Sau mấy tháng suy nghĩ, Nguyễn thị Bích Hà, cựu học sinh khóa 6, mạnh dạn lập trang mạng online làm nơi giao lưu, gặp gỡ với thầy cô và bạn bè cũ. Nguyễn Toàn – cũng là một cựu học sinh khóa 6 – có kiến thức rộng và rành kỹ thuật vi tính tình nguyện nhận trách nhiệm administrator, thế là Bích Hà đóng vai Editor-in-chief. Tuy nhiên, sự phân công không tuyệt đối, mỗi một trong hai người đều vừa administrator vừa editor-in-chief.

2- Trang mạng là sân chơi của những cựu học sinh khóa 6 Công Lập, mở rộng dần ra tất cả các cựu học sinh Công Lập rồi tất cả các cựu học sinh các trường ở Đông Hà cũ.
Mục đích của trang mạng là tạo một phương tiện cho bạn bè trao đổi những vui, buồn trong ngày, những kỷ niệm thời áo trắng. Vài chuyện vui đã được kể cho nhau nghe rồi cùng nhau cười, vài chuyện buồn cũng đã được kể cho nhau nghe rồi cùng nhau khóc. Hạnh phúc là được có nhau dù chỉ trong không gian ảo. Tuổi già thì hoài cổ; để đáp ứng thiên hướng ấy, trang mạng cũng gắng dựng lại “quê hương tuổi thơ” – hình ảnh thị tứ Đông Hà từ năm 1972 về trước.
“… Quê hương tuổi thơ đi qua đời tôi …
Kỷ niệm yêu thương cho tôi ngày ấy…”
(Quê hương tuổi thơ tôi – Nhạc sĩ Từ Huy)
Thời gian hơn 40 năm trôi qua, bao biến cố dâu bể dập vùi, hình ảnh quê hương còn lại không nguyên vẹn trong ký ức mỗi chúng tôi; do đó, trong việc phục dựng hình ảnh ấy, chúng tôi mong nhận được phần đóng góp của dân Đông Hà và những người yêu Đông Hà (hình ảnh, bài vở …). “Ra sông nhớ suối!”; bây giờ, Đông Hà lớn rộng rồi, tuy thế cũng cần biết Đông Hà ngày xưa như thế nào.

SAM_1494

3- Đông Hà xưa đáng thương, đáng nhớ vì số phận của nó quá bi đát. Đông Hà nói ở đây là thị tứ Đông Hà; nó được hình thành chưa lâu – trong thập kỷ 1930. Lúc ban đầu, nhà cửa đa phần là tranh tre, một số ít nhà cấp 4 mái tôn hay ngói.
Đầu thập kỷ 1940 (khoảng 1942, 1943), mới có một ngôi nhà lầu được xây dựng ở đỉnh dốc cao đường Trần Hưng Đạo bây giờ; đó là nhà cụ Trần Triệu Thành. Tội nghiệp cho chủ nhà! Nhà vừa xây xong thì chiến tranh bùng nổ: Nhật đảo chánh Pháp (09 tháng 3 năm 1945), chiến tranh Việt-Pháp (1946 – 1954); nhà bị chính quyền trưng dụng, thành thử, chủ nhà bỏ nhiều công của mà không được ở, không được hưởng thụ.
Hè năm 1952, một trận hỏa hoạn lớn thiêu rụi gần hết Đông Hà, ngọn lửa bùng cháy cả đêm; nguyên do là tàn than trên tàu hỏa phụt ra gặp mái tranh khô dễ bén cộng thêm gió lào mạnh phát tán ngọn lửa nhanh. Với phương tiện thô sơ, trong cơn hốt hoảng, người ta phải bất lực. Đó là đại nạn đầu tiên của Đông Hà khi tuổi đời còn rất trẻ – khoảng 20 tuổi.
Đông Hà lại đứng dậy, xóa đống tro tàn, xây dựng nhà cửa, cơ sở phúc lợi: trường học, trạm xá … Khoảng năm 1954, cái nhà lầu thứ 2 được xây dựng; đó là lầu cụ Nguyễn Hộ ở đường Phan Bội Châu; chủ nhà này cũng không ở được lâu vì do công việc gia đình di chuyển đi nơi khác.
Qua thập kỷ 1960 và hơn một năm đầu thập kỷ 1970, thêm nhiều nhà lầu được xây dựng dọc 2 bên phố Phan Bội Châu gần chợ – đặc biệt những lầu rộng lớn của cụ Phan Bá Trâm, cửa hàng vàng bạc, cụ Trương Nghiệp Trân ( chú Chiên ), cửa hàng tạp hóa, cụ Nguyễn Tri Khái, cửa hàng vật liệu xây dựng … Các chủ mới này ngó lầu mình “chưa sửa con mắt” thì phải ra đi vì chiến sự năm 1972 ập đến.
Xây nhà mà không được ở trở thành cái “nề” của các đại gia Đông Hà xưa. Năm 1972, Đông Hà “đội bom đội đạn” biến thành đống gạch vụn. Từ 1972 trở ngược lại 1952 – năm bị hỏa hoan, thời gian là 20 năm; từ 1952 trở ngược lai năm thị tứ hình thành, thời gian cũng khoảng 20 năm. May mà chu kỳ 20 năm ấy không còn tiếp diễn nữa.

4- Năm 1972, dân thị tứ Đông Hà ra đi. Sau hiệp đinh Paris (27/01/1973), tiếng súng tạm ngưng, một số dân từ các nơi đến Đông Hà, dọn dẹp rác rưởi, dựng lều định cư.
Khi nước nhà thống nhất, từ tháng 5 năm 1975 trở đi, một phần dân Đông Hà cũ hồi cư; phần còn lại đã an cu lạc nghiệp nơi quê mới. Tuy ở xa, Đông hà luôn ở trong tim họ vì Đông Hà là nơi chôn rau cắt rốn, nơi mồ mả tổ tiên yên nghỉ, nơi đã một thời đổ mồ hôi sôi nước mắt để tạo dựng cơ ngơi. Trong số lưu lạc này, có người không muốn về thăm lại Đông Hà vì nghe nói Đông Hà ngày nay lớn lắm, họ sợ Đông Hà mới một khi thấy sẽ xóa đi hình ảnh Đông Hà cũ thân thương ghi dấu nhiều kỷ niệm trong ký ức họ. Có người tìm dịp về Đông Hà để thấy hình hài nơi mình sinh ra như thế nào, nhưng về đến nơi, họ cảm nhận ra: về quê, về nhà mà như đến một nơi xa lạ, không thấy bóng dáng người quen, bùi ngùi đứng trước cổng nhà xưa của mình mà không dám bước vào. Trong tâm trạng của họ đan xen trách than, xót xa, oán giận, thương nhớ … . Đúng là “quê hương tuổi thơ” của họ “biết đâu tìm lại, biết đâu mà tìm!”. Cũng có người may mắn; trở về Đông Hà, vui gặp lại bà con, bạn bè, mừng thấy Đông Hà mở rộng, đường sá chi chít, chợ búa đông vui, nhà cửa đồ sộ – lầu cao chen lầu thấp. Một đô thị hình thành và vươn lên từ con số không.

Nói dông nói dài để xả bầu tâm sự với quê hương. Thay lời kết, Ban Biên Tập trang mạng có lời thưa thiệt: thiết kế trang, viết bài, đưa tin chỉ với tính cách nghiệp dư. Không ai là nhà báo, nhà văn; đã là “tay ngang” mà còn ít cơ hội viết lách, thành thử, có chi chưa vừa ý mong độc giả thông cảm./.
BAN BIÊN TẬP

3 Responses

  1. Hoa Viet says:

    Bài viết rất hay, làm sống lại Đông Hà một thời đi qua và những thời đáng nhớ. Ban Biên tập đã kỳ công xây dựng trang web, đã trở thành cầu nối cho người Đông Hà khắp nơi kết tụ tình thân.
    Xin cám ơn BBT, chúc trang web truongdongha.com phát triển trường tồn…

  2. Dư Thanh Khiêm says:

    Nuôi ý tưởng viết về lịch sử Đông hà từ lâu, tôi vẫn không tìm được nhiều tài liệu trong đống sách thời Pháp thuộc.
    Con cháu chúng ta cần phải biết về quá khứ mảnh đất cha ông chúng ta để lại.
    Theo lý thuyết, sự hình thành của một thành phố có một số nguyên nhân, sự giàu có tự nhiên như mỏ vàng, mỏ than …, vị trí chiến lược và thường gặp hơn cả là trục giao thông.
    Đông hà theo tôi nằm trong trường hợp cuối …
    Thôi thì có dịp sẽ viết sau vậy. Vẫn còn đây tài liệu về việc xóa sổ các địa danh tỉnh Quảng trị cuối thế kỷ thứ XIX, việc hình thành con đường hỏa xa …

    • Nguyen Thi Bich Ha says:

      Chào anh Dư Thanh Khiêm.

      Rất vui khi thấy anh trở lại với trang web qua những lời tâm tình và biết anh trăn trở nuôi ý tưởng viết về lịch sử Đông Hà.

      Hy vọng với những tài liệu anh có sẽ giúp cho những người con dân ĐH và những thế hệ sau biết thêm về mảnh đất ĐH.

      Chúc vui.

      Bích Hà.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *